“Hoeveel kilometer ligt Varna van Sarajevo vandaan? Kun je bij jullie de bommen horen?”
Voorzitter Hristo Tzetvkov van de plaatselijke watersportclub kijkt een beetje mismoedig. In het clubhuis van de marina in Varna, Bulgarije, herhaalt hij de vraag van een buitenlandse jachteigenaar. Die wilde eerder dit jaar weten of ‘de Zwarte Zee nou eigenlijk wel veilig was’. Hristo haalt nog maar eens zijn schouders op, ontmoedigd door zoveel onbegrip.
Enkele zeilers vallen hem bij. “Weet je wat het is?”, zegt Vladimir Troitsky, schipper van het Russische jacht Hermes en deze dagen te gast in de Bulgaarse havenstad, “‘Zwarte Zee’ klinkt negatief, gevaarlijk. Mensen hebben geen idee van wat hier allemaal is te vinden. Voor West-Europeanen is de Zwarte Zee Mare Incognitum.”
Het is half juni 1992. Het begin van dit laatste decennium is in Europa, evenals het einde van het vorige, stormachtig verlopen. In november 1989 is de Berlijnse Muur open gegaan en vorig jaar de Sovjet-Unie opgelost in vijftien losse republieken. Bijna zeventig jaar na de vorming van de USSR moeten die hun weg gaan vinden op het voor hen nog glibberige pad van democratie en kapitalisme. Of proberen halsstarrig vast te houden aan rode vlag en staatstoezicht. Of op zoek naar iets daartussenin.
Hetzelfde geldt voor de voormalige leden van het Warschau-pact; landen als Oost-Duitsland, Roemenië, Bulgarije en Joegoslavië. De laatste is een triest geval apart. Na het overlijden van maarschalk Tito in 1980 is het land al uiteengevallen in verschillende deelrepublieken. Etnische conflicten en opkomend nationalisme in de diverse regio’s zijn in de jaren daarop de opmaat naar burgeroorlog en genocide.
Twee maanden geleden is ruim 700 kilometer hiervandaan, zo’n dertien uur rijden met de auto, het beleg van de Bosnische hoofdstad Sarajevo begonnen. De Bosnisch-Servische troepen van president Radovan Karadžić hebben de stad omsingeld. De twee andere bevolkingsgroepen in Bosnië, de Bosnische Kroaten en de Bosniakken, hebben zich in februari in meerderheid in een referendum uitgesproken vóór afscheiding van de Federale Republiek Joegoslavië en de stichting van een onafhankelijk Bosnië-Herzegovina.
Op hun beurt hebben de Bosnische Serviërs het referendum geboycot en hun eigen Volksrepubliek Servië gesticht, onder leiding van Karadžić. Wat volgt zal de geschiedenisboeken ingaan als de Bosnische oorlog. Een paar dagen nadat de uitkomst van het referendum wordt goedgekeurd, omsingelen de Bosnische Serven Sarajevo. Dit beleg zal bijna vier jaar duren en kost alleen al in Sarajevo ruim 12.000 burgerslachtoffers. In totaal komen er tijdens de Joegoslavische Burgeroorlog zo’n 140.000 mensen om.
Het is allemaal ver weg van Varna, aan de Zwarte Zee. De havenstad koestert zich aan het begin van de zomer in een relatieve rust. Na Sofia en Plovdiv is het met ruim driehonderdduizend inwoners de derde stad van het land en (na Burgas) de op een na grootste haven van Bulgarije.
Het is het tweede bezoek dit jaar, nieuwsgierig naar een land dat tientallen jaren lang voor de meeste westerlingen vrijwel hermetisch was afgesloten. De vorige keer was een paar maanden geleden en staat nog vers in het geheugen. Toen was het eind winter, bitter koud en voornamelijk donker.
Iedereen zei: “Je moet echt terugkomen. Maar dan in de zomer.”