Nu was het zomer. De sneeuw was al lang verdwenen en de zware dampen verwaaid. Er reden wat meer westerse auto’s dan afgelopen winter, zo op het oog aangevoerd door Mercedes en Volkswagen. Met de lente was ook het straat- en buitenleven teruggekomen. 

Het doel was om met een zeilboot de Bulgaarse kust ten zuiden van Varna te gaan verkennen. De plannen waren die winter al voorgekookt bij enkele glazen drank in het zeilerscafé. Varna was de woonplaats en thuishaven van Ivan Grekov. Als je op donderdagavond het vaste groepje zeezeilers in hun kroeg in de Maxim Gorkistraat opzocht, hoorde je al snel zijn naam vallen. De 31-jarige Grekov was in Bulgarije beroemd onder zeilers. In het café werden zijn kwaliteiten breed uitgemeten. Zo was hij op zijn vijftiende al nationaal kampioen in de kwarttonner-klasse. Hij nam deel aan internationale regatta’s, runde een zeilschool, een charterbedrijf en een agentuur. En of dat niet genoeg was, probeerde hij met het syndicaat Bulgarian Hope twee miljoen dollar bij elkaar te krijgen voor deelname aan de Whitbread 1993-’94, een vermaarde zeilrace rond de wereld. Kortom: dit was ‘the guy to meet’.

Ivan – open gezicht, zongebleekte haardos – was al snel warmgelopen voor het idee. Zoals veel van zijn landgenoten omarmde hij elke kans die hij zag om zaken te kunnen doen en – in zijn geval – het toerisme en de watersport te bevorderen. Er werden die winter tal van zakelijke voorstellen gedaan. Dat werd vrijwel altijd afgesloten met de opmerking: ‘Als je me helpt, krijg jij natuurlijk ook een percentage.’ 

Voor Ivan was een reis langs de kust een prima gelegenheid om de banden met zijn zakelijke partners aan te halen en nieuwe markten te verkennen. “Neem contact met me op tegen de tijd dat je terugkomt, ok?”, zei hij enkele dagen na de kennismaking. “Dan regel ik een boot en gaan we op pad. Het is voor mij ook goed om straks te zien hoe de andere havens er bij liggen.”

Ivan is dus de komende dagen onze schipper, gids en metgezel. Zijn vriendin Maria en z’n vriend Svetoslav gaan ook mee. We vertrekken aan het eind van een warme avond. Eerder op de dag hebben we een aantal dozen en tassen proviand aan boord gebracht, voor de eerste paar dagen. Totale kosten? Een paar dollar. 

Vladimir had niets teveel gezegd. De ontvangst die winter was warm en hartelijk geweest. De redactie had onderdak geregeld bij een vriendelijk gastgezin, een paar straten verderop. Als de stroom op de redactie uitviel, kwamen de flessen op tafel. “Het is veel erger geweest”, klonk het al snel. En met een grijns: “Dit zijn de zegeningen van het kapitalisme.” 

Maar er waren ook cynischer reacties. “Dezelfde boeven hebben het weer voor het zeggen”, hoorde je die winter vaak. “De nomenklatura (de elite van de communistische partij, red.) bepaalt alles. Net als vroeger, toen iedereen ‘gelijk’ was.”

Ook leek het alsof zo’n beetje iedereen vanwege de slechte economische situatie een eigen bedrijfje was begonnen, of op het punt stond te beginnen. Zo wemelde het in de kelderruimtes onder de woonblokken in Varna van de souvernirwinkeltjes, kapsalons en tabakverkopers. Een beter bestaan werd letterlijk van onderaf opgebouwd. 

Als eerste buitenlandse keten had McDonalds een vestiging in Varna geopend. De eerste dagen van de opening stond er voor de deur een lange rij, alsof er niets was veranderd. Maar de schaarste van vroeger was ingeruild voor het recht op vrije keuze. Ouders met kinderen, tieners, opa’s en oma’s; iedereen wilde er minstens een keer zijn geweest. Vooral vanwege de symboliek, eerder dan vanwege de kwaliteit van het voedsel, Na Levis en Coca Cola was dit opnieuw een westers icoon dat kon worden omarmd. Het waren vrije hamburgers.